De Tweede Uitval in Antwerpen

464

van 9 tot 13 september 1914

In de periode van 6 tot 16 september 1914 is er grote spanning bij de legers van het westelijk front. Aan de rivier de MARNE wordt zwaar slag geleverd tussen 6 en 9 september 1914; de Duitse terugtocht op de rivier AISNE begint op 9 september 1914 en is voltooid op 12 september 1914. Daarop begint de slag aan de AISNE, die tot 20 september 1914 duurt.

Het is in deze periode van spanning dat het Belgisch Opperbevel beslist een nieuw offensief te openen tegen de Duitse bezetting, om zoveel mogelijk vijandelijke troepen aan te trekken en te binden voor ANTWERPEN. Achteraf bekeken kunnen wij bevestigen dat ons Leger daar wonderwel in geslaagd is.
Inderdaaad, met slechts 60.000 manschappen ( de 4LD was nog niet gevechtsklaar – NVDR) heeft men negen Duitse divisies, hetzij het dubbele aan effectieven, beziggehouden. Net zoals bij de EERSTE uitval, zal ons Leger meerdere aanvallen uitvoeren, beperkt in omvang en in tijd, met als enig doel de vijandelijke bevoorradingslijnen te storen op het ogenblik dat de vijandelijke aanwezigheid voor ANTWERPEN sterk verminderd is. Deze aanvallen staan bekend als de “ TWEEDE UITVAL UIT ANTWERPEN”.

De toestand wordt voor de Duitsers snel hachelijk en Generaal VON DER GOLZ doet op 9 september 1914 zelfs een aanbod voor een wapenstilstand. De Belgen weigeren dit aanbod uiteraard en zetten de gevechten voort. De Duitsers moeten onverwijld versterkingen aanvoeren. Het IXde REICHSARMEEKORPS ( IX RAK), op weg naar FRANKRIJK, moet rechtsomkeer maken. Ook de 6de REICHSDIVISION (6RD) rukt op naar ANTWERPEN. Tenslotte stapt ook een Brigade van het XV RAK, eveneens op weg naar FRANKRIJK, in MONS / BERGEN van de trein en rukt in zeven haasten op naar de vesting ANTWERPEN. Het IX RAK wordt uiteindelijk niet ingezet, omdat ondertussen het 7de LEGER van het XV RAK in België is aangekomen. Het IX RAK krijgt daarop het tegenbevel om alsnog naar FRANKRIJK te stomen, maar het komt pas op 16 september 1914 aan; te laat om de toestand aan de MARNE nog te kunnen keren….

Generaal SCHWARTE zal later moeten toegeven dat de afwezigheid van sterke Duitse strijdkrachten, weerhouden door de gevechten tegen de Belgen, een beslissende factor is geweest in de slag aan de MARNE. Het is één van de redenen van de Duitse tegenslag aan deze rivier. Om aan de Belgische dreiging eens en voorgoed een einde te maken, zal het Duitse Opperbevel een geconcentreerde actie tegen de vesting ANTWERPEN (PFA) bevelen en de stad belegeren. ( zie hierover Hoofdstuk 6 hierna – NVDR)

Het Belgisch GHK heeft een plan uitgewerkt om de vijandelijke verbindingslijnen te storen en de rechterflank van de Duitsers te ontredderen. De uitval zal starten met het innemen van de stad AARSCHOT, die als uitgangsbasis zal dienen voor raids met het doel de spoorlijn TIENEN – LEUVEN te storen en zelfs te vernietigen.
De RUITERIJDIVISIE (RD), versterkt door de 7de GemBde, een artilleriegroep en het pioniersbataljon van de 2LD, moet deze aanval dekken en krijgt de opdracht naar PUTTE en SCHRIEK op te rukken.

Als op 8 september 1914 belangrijke troepenbewegingen er geen twijfel laten over bestaan dat de vijand massaal versterkingen naar FRANKRIJK stuurt, slaat het Belgisch Leger toe. De tweede uitval uit ANTWERPEN start op 9 september 1914. De Artilleriegroepen van 2LD bezetten op dat ogenblik de volgende kantonnementen:

  1. A/5 in RANST;
  2. A/6 in EMBLEM;
  3. A/7 in BOECHOUT;
  4. 2A  in WOMMELGEM.

Op de volgende bladzijden beschrijven wij het verloop van de gevechten, dag na dag. De operaties van de Artilleriegroepen van de GemBde en van 2A zullen, voor zover dat mogelijk is, afzonderlijk worden behandeld. De algemene operaties worden slechts vermeld als dat nodig is om de evoluties van de artillerie te begrijpen. – NVDR)

9 september 1914

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 5de GemBde ( A/5)

Brigadecommandant: GenMaj DE BRAUWERE
Commandant A/5:  Maj         KESTENS
19de Bij: Cdt   COMIJN
20ste Bij: Cdt   DEVING
21ste Bij: Cdt   TOURNAY

De Brigade verlaat haar kantonnementen op 8 september 1914 ‘s avonds  en begeeft zich op weg naar HEIST-OP-DEN-BERG. De bereden troepen, waaronder ook A/5, volgen de weg van LIER over HEIKANT naar SCHRIEK en BAAL.

Ter hoogte van BALENDIJK krijgt Comd A/5 het bevel stellingen te bezetten ten zuiden van het bos van TREMOLO, teneinde de aanval van de Brigade op WERCHTER te steunen. Deze stelling wordt beschermd door de steuncompagnie 25Li. Om 09u15 openen de batterijen het vuur op WERCHTER. Behalve de noordelijke kant van het dorp worden ook de kerktoren; de brouwerij, de molen en meerdere huizengroepen, waarin zich mitrailleurs hebben verstopt, onder vuur genomen.

Om 11u15 krijgt Comd 25Li het bevel zich meester te maken van de bruggen over de LAAK. A/5 zal hem daarbij vuursteun geven. Aan de Comd 2LD wordt volgende situatieschets gestuurd:

“ A/5 vuurt op de rand van WERCHTER, tussen de kerk en de weg naar TREMELO, waar de vijand zich in versterkte huizen heeft verschanst.”

Om 11u55 krijgt Maj KESTENS het volgende bericht:

“ Gelieve te melden welke de beschoten doelen en de verschoten munitie is. Verlies niet uit het oog dat er geen munitiebevoorrading is. Volgens mijn inlichtingen zijn er twee loopbruggen gebouwd naar HEIKANT toe, om de troepenverzameling (geschat op 3000 man) in de omgeving van WEZEMAAL in de mogelijkheid te stellen over te steken.”

De artillerie opent onmiddellijk het vuur op deze loopbruggen.
Maj KESTENS stuurt om 12u30 het volgend antwoord:

“ Een gids, hier opgepikt, heeft mij kostbare inlichtingen gegeven over de bezette huizen, het aantal mitrailleurs en de vijandelijke strijdkrachten. Op dit ogenblik heb ik als opdracht WERCHTER te bombarderen vanaf de kerktoren tot aan de weg naar TREMELO. Dit stemt volledig overeen met de gegevens van mijn gids in deze sector, die ik onder de drie batterijen heb verdeeld. Ik heb een salvo afgevuurd op HEIKANT en bestook verder nog de brouwerij. waar ook vijandelijke infanterie is gemeld.”

Om 13u10 stuurt de bezorgde Brigadecommandant een nieuwe boodschap:

“ Ik herinner U er aan dat er geen munitiebevoorrading is. Verspil uw munitie niet! En morgen? En overmorgen? Antwoord a.u.b!”

Om 13u35 komt het antwoord van Maj KESTENS:

“ Ik zal mijn vuren beperken; Nochtans dringt de infanterie er op aan om de kerk, de brouwerij en de aanpalende huizen, die vol vijanden zijn, te vernietigen. Het spijt mij het vuren te moeten beperken, maar ik schik mij naar uw bevelen.”

Om 13u50 herinnert Comd 2LD, er op zijn beurt aan, dat er geen munitiebevoorrading is en vraagt welke doelen Comd A/5 zo hardnekkig bestookt. Net op dat ogenblik vraagt de compagniecommandant van 1/I/25Li een hevig vuur aan op een groep huizen ten noorden van de kerktoren, die vol Duitsers zit. De Brigadecommandant geeft onmiddellijk de opdracht aan Comd A/5 deze aanval van 25Li rechtstreeks te steunen door één batterij naar voor te brengen, ten zuiden van TREMELO. De 20ste Batterij – Cdt DEVING neemt onmiddellijk deze stelling in en opent het vuur op de brouwerij  en op een bos bij kilometerpaal 27 van de rijksweg naar BRUSSEL. Even later doet de Brigadecommandant het vuren weer staken….

Om 14u50 meldt Comd 2LD aan de Brigadecommandant dat de stad AARSCHOT in handen van de RD is. Hij vraagt zo snel mogelijk WERCHTER in te nemen met de vijf bataljons waarover de Brigade beschikt en met volle gebruik van de artillerie. Als gevolg hiervan krijgt Comd A/5 om 15u00 de volgende nota:

“ 25 Li zal WERCHTER aanvallen. Het is het enige dorp op de DEMER dat nog in handen van de vijand is. Steun de aanval met uw vuren. 25Li zal
nadien een bruggenhoofd vormen op de zuidelijke oever.”

Om 15u40 informeert de Divisiecommandant naar de munitietoestand. Even later, om 15u50, meldt Comd 25Li dat, volgens een Haachtse schepen, ongeveer 2000 Duitsers in het bos bij kilometerpaal 27 van de weg van WERCHTER naar HAACHT zitten. Hij verwittigt hiervan ook Comd A/5. De Brigadecommandant geeft toelating om te vuren en de drie batterijen nemen aan de beschieting van het bos deel.

Om 16u45 komt een nieuw order bij de artillerie toe:

“ Stuur twee batterijen vooruit ten zuiden van de LAAK en ten westen van de steenweg TREMELO – WERCHTER ten einde met meer nauwkeurigheid het bos bij kilometerpaal 27 te kunnen beschieten. De ontploffingshoogten liggen te hoog….”

Het vuren wordt andermaal onderbroken en de groep rukt op naar een stelling net ten noorden van de LAAK. Enkel de 19de en 20ste Batterij vinden er een plaats op het moerassige terrein; de 21ste Batterij blijft in colonne op de zandweg staan.

Om 17u30 meldt Comd I/25Li, die op de brug over de LAAK staat, dat de voorhoede van de 6de GemBde door BAAL trekt. Deze Brigade heeft WEZEMAAL als doel; zij heeft een artilleriegroep van 2A in versterking.

Om 17u45 komt een nieuw bericht van de Brigadecommandant toe :

“ Staakt het vuren op het bos bij kilometerpaal 27. Verkenners van de Brigade JANSSENS ( 7de Gem Bde – NVDR ) rukken op langs de weg HAACHT – WERCHTER. Het oversteken van de DEMER door 25LI is gestopt door vijandelijke infanterie en mitrailleurs, ingegraven op de zuidelijke oever.”

Bij valavond wordt WERCHTER door onze troepen bezet. De Brigade vraagt aan de Divisie om alsnog het munitie-echelon te sturen, teneinde de artillerie te kunnen herbevoorraden. Deze laatste heeft tijdens de gevechten van deze dag 300 schok- en 600 tijdgranaten afgevuurd. Zij heeft geen verliezen geleden!

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 6de Gem Bde ( A/6)

Brigadecommandant: GenMaj DAUFRESNE de la CHEVALERIE
Commandant A/6:  Maj         LEFEVRE
22ste Bij: Cdt   MERCIER
23ste Bij: Cdt   DUNGELHOEFF
24ste Bij: Cdt   VEREECKEN

De Artilleriegroep A/6 verlaat haar kantonnement in EMBLEM omstreeks middernacht. In de loop van de dag marcheert zij door PUTTE, SCHRIEK en BETEKOM. Op haar weg vindt zij overal de sinistere sporen van de Duitse doortocht. De groep overnacht op de weg van AARSCHOT naar LEUVEN in de buurt van WEZEMAAL.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 7de GemBde ( A/7)

Brigadecommandant: GenMaj JANSSENS
Commandant A/6:  Maj         AVORT
22ste Bij: Cdt   de VINCK de WINNEZEELE
23ste Bij: Cdt   JACOBS
24ste Bij: Cdt   THONARD

Op 8 september 1914 om 20u00 krijgt de artilleriegroep A/7, die kantonneert in BOECHOUT, het bevel om bij dageraad aan kilometerpaal 18 van de weg van LIER naar AARSCHOT te zijn. Op het aangeduide tijdstip neemt zij haar plaats in de brigadecolonne in en rukt mee op naar AARSCHOT.De 25ste en 26ste Batterij nemen stelling in de buurt van MOORSEM op de weg van BEGIJNENDIJK naar BETEKOM, om de aanval op AARSCHOT te steunen. De 27ste Batterij, die een onafhankelijke groepering vormt met een bataljon van 7Li, trekt op naar LEUVEN over BAAL en BETEKOM. Comd RD geeft aan de 25ste en 26ste Batterij het bevel het vuur te openen, onmiddellijk na de vuren van de Artilleriegroep van zijn eigen divisie. De batterijen schieten op de kerktoren van AARSCHOT en verleggen nadien hun vuur op vijandelijke concentraties tussen kilometerpaal 20 en 22 van de spoorlijn AARSCHOT – HERENTALS. Op het ogenblik dat onze infanterie aanvalt, wordt het vuren gestaakt. De vijand heeft de stellingen echter reeds verlaten en de aanval wordt afgelast. De beide batterijen vervoegen daarop de 27ste Batterij, die stelling heeft genomen op de MOLENBERG, ten noorden van BETEKOM. De Artilleriegroep A/7 krijgt de opdracht de vijand te verdrijven uit de MEETSHOVENWINNING, van waaruit hij onze infanterie belet haar doel te bereiken. De hoeve wordt door onze artillerie vernield.…

De groep neemt nadien een afwachtingssgetlling in op de steenweg van BETEKOM naar AARSCHOT, trekt vervolgens deze laatste stad binnen en gaat tenslotte een stelling bezetten in GELRODE om de weg van AARSCHOT naar LEUVEN te kunnen bestoken. Bij het vallen van de avond krijgt de groep het bevel een bivak te bezetten aan de BERKVIJVERS, ten zuiden van AARSCHOT. De groep zal er de nacht doorbrengen..

OPERATIES VAN HET 2de REGIMENT VELDARTILLERIE ( 2A)

Regimentscommandant: KoloneL ANTOINE
Adjunct:  LtKol    LEROY
Groep I/2A:  Commandant: Cdt   VAN BEVER
28ste Bij: Kapt TAHON
29ste Bij: 1Lt  RENIERS
30ste Bij: Kapt THEUNIS
Groep II/2A:Commandant: Maj PONTUS
31ste Bij: Cdt LEBRUN
32ste Bij: Cdt RUWET
33ste Bij: 1Lt  GREGOIRE

GROEP I/2A:

Deze Groep krijgt het bevel haar plaats in de colonne in te nemen op 8 september 1914 om 21u00. Zij verlaat haar bivak in WOMMELGEM en rijdt naar LIER. De Groep houdt halt op de weg van LIER naar AARSCHOT, bij kilometerpaal 3 en 4, vlakbij KONINGSHOOIKT.
Op 9 september 1914 om 03u30 wordt de mars hervat; van KONINGSHOOIKT gaat het naar PUTTE, BEERZEL, SCHRIEK, BAAL, BETEKOM tot aan de weg van AARSCHOT naar LEUVEN. Omstreeks 21u00 komt de Groep aan ten noorden van WEZEMAAL. Zij kantonneert op de weg; het personeel blijft bij de stukken en de paarden.

GROEP II/2A:

Deze Groep moet op 9 september 1914 om 02u00 aan kilometerpaal 10 van de weg van LIER naar AARSCHOT zijn. Een uur later krijgt zij het bevel om voorlopig in reserve te blijven aan de kerk van BEGIJNENDIJK.

Majoor PONTUS gaat stellingen verkennen in de richting van AARSCHOT, om zijn batterijen in staat te stellen het vuur te openen op de DORENBERG en de SAFFRAANBERG. Aan de commandant van de Ruiterijdivisie ( RD), LtGen DE WITTE, (die voordien  met succes de gevechten bij HALEN heeft geleid – NVDR), vraagt hij de toelating om de beweging van de infanterie naar AARSCHOT te mogen volgen. De Groepering heeft immers zelf geen artillerie mee. De generaal gaat op dit voorstel in en II/2A zal, onder operationeel bevel van Comd 27Li, Kol LEBACQ, diens opmars steunen. Voor alle zekerheid blijft een afgevaardigde aan de kerk van BEGIJNENDIJK achter.

Om 08u00 wordt de Groep naar voor gestuurd: de 31ste en 32ste Batterij nemen stelling en openen het vuur op de DORENBERG. Tegelijkertijd worden twee stukken van de 33ste Batterij aangeduid als “begeleidingsstukken”. Om 09u30 zullen deze stukken, op aanvraag van de voorste lijnen, het vuur openen op vijandelijke mitrailleursnesten. Na een beschieting van 20 minuten wordt het vuren gestaakt.

Majoor PONTUS begeeft zich opnieuw naar voor om weer nieuwe stellingen te verkennen. De vijand heeft de DORENBERG opgegeven, maar vanaf de SAFFRAANBERG wordt hevig teruggeschoten. Aan de noordelijke rand van AARSCHOT ontmoet Maj PONTUS opnieuw de Comd RD, die hem het mondelinge bevel geeft één batterij ter beschikking te stellen van Generaal DE MOYE. De 31ste Batterij wordt hiervoor aangeduid; zij neemt stelling op de DORENBERG, maar moet niet meer tussenbeide komen.

Tegen de middag melden de voorwaartse waarnemers van de Groep dat de Belgische infanterie de SAFFRAANBERG heeft veroverd en dat de vijand zich heeft teruggetrokken in het bos van HERTOGENHEIDE.

Comd II/2A ontmoet in AARSCHOT ook Kol LEBACQ, die hem meedeelt dat 27Li het bevel heeft gekregen zich in reserve klaar te houden op de Grote Markt van AARSCHOT. Maj PONTUS doet zijn batterijen eveneens op deze plaats terugkeren en gaat zelf stellingen verkennen op de SAFFRAANBERG. Deze stelling zal in de loop van de namiddag bezet worden. Ondertussen hebben onze troepen het garnizoen van AARSCHOT in het bos van HERTOGENHEIDE omsingeld en gevangen genomen.

Bij valavond krijgt Comd II/2A de bevestiging van de voorbereidingen, die hij in de loop van de dag reeds heeft getroffen. Hij moet stelling nemen op de SAFFRAANBERG met de dubbele opdracht:
–  De Artillerie/RD op heuvel 57 tegenover RILLAAR  te steunen;
– De Groep A/7, opgesteld in de buurt van GELRODE, te steunen bij het beschieten van de weg naar LEUVEN.
De Groep II/2A moet echter niet tussenbeide komen en bivakkeert op haar stelling.

10 september 1914

Aangemoedigd door de behaalde successen, besluit het GHK op 10 september 1914 een gezamenlijke actie met het hele leger uit te voeren. De 2LD zal een bruggenhoofd vormen in WERCHTER en een voorhoede naar WIJGMAAL sturen, teneinde het kanaal van LEUVEN naar MECHELEN over te steken in TILDONK en WIJGMAAL.
De 5de GemBde wordt aangeduid voor het bruggenhoofd van WERCHTER; de 6de GemBde zal met 26Li en A/6 het dorp WIJGMAAL bezetten; de rest van de Brigade zal in PUTKAPEL blijven. De 7de GemBde tenslotte zal de bruggen over de DEMER in AARSCHOT en BETEKOM bewaken.

In de loop van de dag, zullen onze troepen WIJGMAAL innemen enb zich aan de rand van het dorp kunnen handhaven. De bewaking van de bruggen zal worden overgenomen door de 6LD. Daarop besluit Comd 2LD een aanval op LEUVEN in te zetten. Het aanvalsplan voorziet:

  1. de 5de GemBde zal langs ROTSELAAR naar PUTKAPEL trekken, waar zij divisiereserve wordt;
  2. de 6de GemBde (-) zal oprukken naar BLAUWPUT op de as AARSCHOT – KESSEL;
  3. de 7de GemBde zal over HOLSBEEK, SCHOOLBERGEN en kilometerpaal 30 van de weg DIEST – LEUVEN oprukken naar de zuidrand van LEUVEN – STATIE.

De uitvoering van het plan zal evenwel minder eenvoudig verlopen. Enkel de 7de GemBde, gesteund door de groep II/2A, zal enig succes boeken en KESSEL en LINDEN kunnen bezetten. Al deze acties zullen de vijand er toe nopen ijlings versterkingen aan te voeren. Het IXde RAK, dat op weg is naar de MARNE, wordt terug geroepen en ook de 6de RID, die reeds voorbij RONSE is, moet rechtsomkeer maken. Ondertussen worden de legers van VON BULOW en VON KLUCK aan de Marne met zware verliezen teruggeslagen….

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 5de GemBde (A/5)

De Brigade zelf heeft WERCHTER bezet op 9 september 1914 en brengt er de nacht door. Om 06u40 krijgt zij de opdracht het bruggenhoofd te vormen op de linkeroever van DEMER en DIJLE. Majoor KESTENS, Comd A/5, laat onmiddellijk stellingen verkennen ten noorden van deze waterlijn, om het bruggenhoofd te kunnen beschermen.

Om 10u00 loopt een situatiebericht binnen bij de Brigade:

“ Van Comd A/5.
Ik stuur u de situatie van de Groep: de batterijen staan op stelling vanaf 08u00. 19de en 20ste Bij hebben hun volledige munitievoorraad; 21ste Bij wordt nog herbevoorraad. De munitiebevoorrading moet naar voren worden verplaatst en het munitie-echelon moet herbevoorraad worden.”

Om 11u45 komt echter het bericht van de Divisie dat de 5de GemBde het bruggenhoofd van WERCHTER niet zal bezetten. De brigadecommandant geeft om 13u10 volgend order uit:

 “ 18de GemBde lost de 5de GemBde af in WERCHTER.
Zodra afgelost zal 5de GemBde een marscolonne vormen op de weg van WERCHTER naar ROTSELAAR, richting zuiden.
.……..
A/5 zal in de colonne plaats nemen tussen I/25Li en II/5Li ter hoogte van de brug van WERCHTER.”

Om 16u22 wordt de brigadecommandant en de CABde oçntboden op het HK/2LD in PUTKAPEL. De artilleriegroep krijgt het bevel de infanterie in galop voorbij te steken en in de buurt een stelling te bezetten om de acties van de 2LD te steunen. Het hogere echelon  is echter van oordeel dat een tussenkomst van de artillerie niet opportuun is en een estafette wordt haar tegemoet gestuurd om haar te stoppen ter hoogte van ROTSELAAR.
De 6de GemBde is op dat ogenblik begonnen aan haar terugtocht begonnen ( zie hierna – NVDR ) En PUTKAPEL ligt zwaar onder vuur. De Groep krijgt daarop het bevel naar BETEKOM terug te rijden en er te kantonneren. A/5 wordt niet ingezet!…
Twee batterijen van 2A, evenwel, worden door de stafchef van de Divisie, Majoor COPPEJANS, naar kilometerpaal 10 van de weg naar AARSCHOT gestuurd om er de terugtocht van de infanterie naar BETEKOM te beschermen. De batterijen moeten in bataille gaan als de achterhoede op haar hoogte voorbijkomt.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 6de GemBde (A/6)

Als gevolg van de orders van Comd 2LD, begeeft de 6de GemBde zich om 05u30 op weg over de steenweg van LEUVEN in de richting van PUTKAPEL. De Brigade is samengesteld als volgt:

  1. II/26Li met 1 Sec Mi HOTCHKISS en 1 Sec Mi MAXIM;
  2. I/26Li – I/2A – III/26Li
  3. II/6Li met 1 Sec Mi MAXIM – A/6 – III/6Li

Onderweg wordt de colonne gesplitst:

  1. 26 Li met 1/2A moet naar WIJGMAAL
  2. 6 Li met A/6 trekt verder naar PUTKAPEL.

07u30:
Comd I/2A, Cdt VAN BEVER, krijgt de opdracht een stelling te verkennen ten oosten van de weg van AARSCHOT naar LEUVEN, ter hoogte van PUTKAPEL. Hij moet een tegenbatterijvuur leggen op de vijandelijke artillerie die men op de KESSELBERG vermoedt.
De 30ste Batterij zal deze stelling om 08u30 bezetten. De 29ste Batterij, van haar kant, moet één sectie ter beschikking stellen van de voorhoede; om 08u00 wordt ook de tweede sectie daaraan toegevoegd. ( weer een van de zovele voorbeelden van de versnippering van de artillerie – pas na 1916 zal men van dit tactisch gebruik afstappen – NVDR)

07u35:
De voorhoede van 26Li stoot op de vijandelijke infanterie in PUTKAPEL. De 29ste Batterij van I/2A, die haar is toegevoegd, gaat onmiddellijk in stelling en opent het vuur op de huizen langs de weg naar LEUVEN. Later wordt ook WIJGMAAL onder vuur genomen om de vijand te beletten versterkingen aan te voeren.

08u00:
De 30ste Batterij neemt eveneens haar  stelling in nabij PUTKAPEL en begint met het bbeschieten van vijandelijke batterijen, waarvan burgers hebben gezegd dat zij op de MEES- en de KESSELBERG staan.
Vermits 26Li nog steeds oprukt, richting WIJGMAAL, wordt A/6 haar in versterking gegeven. De Groep I/2A gaat over naar 6Li

09u35:
Het regiment 6Li bereikt PUTKAPEL en graaft zich in; haar eerste bataljon trekt ROTSELAAR binnen. De Groep A/6 neemt stelling nabij de stokerij van PUTKAPEL. Van hieruit neemt zij de kanaalbrug van WIJGMAAL onder vuur.

10u00:
Comd I/2A krijgt het bevel een nieuwe stelling te gaan verkennen tussen de stokerij en KWADEN HOEK, met het doel het terrein tussen de rijksweg en de kerk van HOLSBEEK te kunnen bestrijken. Deze stelling wordt voorbereid, maar zal pas na 12u00 bezet worden.

12u30:
Comd 6de GemBde krijgt het bevel LEUVEN aan te vallen met 6Li en I/2A.

13u00:
De 28ste Batterij bestookt twee Duitse compagnies, die zich hebben ingegraven op de KESSELBERG. Op datzelfde ogenblik rukt het 6Li op naar KESSEL:

  1. I/6Li schrijlings op de steenweg naar LEUVEN met de 29ste Batterij.;
  2. III/6Li ten oosten van de spoorweg met de 30ste Batterij;
  3. II/6Li is in reserve.

13u30:
De 23ste Batterij – Cdt DUNGELHOEFF, die onder hevig flankvuur van de vijand ligt, is verplicht zich terug te trekken. Zij moet tijdelijk haar munitiewagens achter laten. Zij hervormt zich en neemt opnieuw stelling ten noordoosten van PUTKAPEL.

13u40::
Het detachement “ WIJGMAAL” meldt dat het tegenover een sterke vijand staat en vraagt versterking. Twee compagnies uit de reserve worden gestuurd.

14u03:
Opnieuw worden versterkingen in infanterie en artillerie gevraagd voor WIJGMAAL. De 3de en 4de compagnie van II/6Li worden ter beschikking gesteld, samen met één batterij van I/2A. Deze batterij, die in stelling staat ten zuidoosten van PUTKAPEL, vuurt op WIJGMAAL.

14u10:
Omdat 26Li in zijn rechterflank wordt bedreigd, krijgt Comd 6de GemBde het bevel WIJGMAAL aan te vallen. De Groep I/2A zal vuurversterking leveren. Maar ondanks de versterkingen, geleverd door I/ en III/6Li, moet het front zich terug plooien. Weldra zal dan ook het bevel komen om een opvangstelling te vormen tussen DRIE LINDEN en KWADEN HOEK.

16u45:
Omstreeks dit tijdstip komen de eenheden van de 5de GemBde ter plaatse aan. Ze zijn er getuige van het terugtrekken van de eenheden van de 6de GemBde en van de artillerie. Hun inzet zal dan ook in de grootste wanorde verlopen.

18u00:
De teruggeslagen en gedesorganiseerde eenheden van de beide Brigades worden in de buurt van O.L.VROUW-PERK verzameld. De eenheden van de 6de GemBde zullen over BETEKOM naar BAAL marcheren, waar zij laat in de nacht toekomen. De 5de GemBde, onder bescherming van twee batterijen van I/2A, door de divisie ter plaatse gestuurd, zal kantonneren in BETEKOM.

Comd 2LD stuurt volgend bericht naar het GHK in LIER:

“ 2LD heeft terrein verloren tengevolge van aanvallen komende uit LEUVEN en WIJGMAAL. Is teruggetrokken op BETEKOM en BAAL. Ben zonder nieuws van de 7de GemBde. Artillerie is zwaar beproefd..       
Gen DOSSIN”

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 7de GemBde (A/7)

Zoals we reeds eerder schreven, heeft enkel de 7de GemBde op deze dag enig succes behaald. Vertrokken in twee colonnes, rukt deze Brigade op om de lijn KESSEL – LO – LINDEN te bereiken.
De rechtercolonne ( twee bataljons van 27Li – 33ste Batterij/ II/2A – één Cie Mi) overschrijdt de LEENINGBEEK, schitterend ondersteunt door haar batterij, en bezet heuvel 69 omstreeks 16u30. Op dat ogenblik neemt de linkercolonne ( II/7Li – A/7 en II/2A(-) met bravoure het dorp LINDEN in.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP I/2A

Deze Groep wordt op 10 september 1914 ingezet in steun van de 6de GemBde. Haar operaties zijn vermeld onder de paragraaf van deze brigade. – (zie vorige bladzijde – NVDR)

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP II/2A

Op 10 september 1914 om 05u15 krijgt deze Groep het bevel om tegen 06u40 aan kilometerpaal 12,3 van de weg naar LEUVEN te zijn. Om 08u30 krijgt zij het bevel één batterij aan te duiden, die met III/27Li, de vijandelijke bezetters van de MEESBERG moet verdrijven. De 33ste Batterij van 1Lt GREGOIRE wordt voor deze opdracht aangeduid.
Om 09u10 neemt de batterij stelling in een boomgaard nabij het kruispunt van de wegen van ROTSELAAR naar HOLSBEEK en van AARSCHOT naar LEUVEN. Een sectie van de 31ste Batterij ( Cdt LEBRUN) zal op haar beurt III/27Li vergezellen.

Om 11u10 meldt een verbindingsagent dat vijandelijke infanterie de MEESBERG opkruipt en niet verontrust wordt. De 33ste Batterij vuurt daarop meerdere salvo’s af op het aangegeven doel.

Om 13u30 komt het volgende order:

“ Terwijl de 6de GemBde zich naar LEUVEN-STATIE begeeft, zal de 7de GemBde een aanval langs het oosten op deze stad uitvoeren. 27Li en 33ste Batterij zullen oprukken langs HOLSBEEK – School, ten westen van LINDEN; 7Li met de 31ste en 32ste Batterij zal naar LINDEN oprukken. Beide colonnes zullen achter elkaar vorderen tot HOLSBEEK en van daar af de opgelegde marsroutes volgen.”

Om 13u45 zetten de colonnes zich in beweging.

Om 16u10 krijgen de 31ste en 32ste Batterij het bevel te stoppen in de holle weg ten noorden van heuvel 77. Vanaf deze weg heeft men ene goed uitzicht op het omliggende terrein. Zo bemerkt men vijanden, die zich op de heuvels ten zuiden van LO bewegen. Met instemming van Comd 7Li neemt de 33ste Batterij stelling en neemt de kasseiweg van PELLENBERG naar LEUVEN onder vuur.
Even later zal een vijandelijke batterij, die in stelling staat op de HEIDEBERG, onze 33ste Batterij, die op de SCHOOLBERG staat, onder vuur nemen. De 31ste Batterij gaat daarop onmiddellijk in batterij en legt een tegenbatterijvuur aan.

Het duurt evenwel niet lang of de volledige Groep wordt onder vuur genomen door een vijandelijke batterij 105mm, die heuvel 89 ten noorden van de weg naar PELLENBERG bezet. De vijand is vlug ingeschoten en na enkele minuten zijn er reeds vijf gewonden in de 31ste Batterij, die niettemin doorgaat met het bestoken van het opgegeven doel.

Tegen 18u00 komt het bevel de aanval van de infanterie op de scholenwijk te steunen; deze wijk wordt weinig later door de Belgische infanterie ingenomen.

Ondertussen heeft, in de rechtercolonne, de eerste sectie van de 33ste  Batterij stelling genomen op heuvel 74, de HONCKELBERG. Om 15u30 opent zij het vuur op de beboste heuvels ten westen van KESSEL-LO. Om 16u00 neemt de tweede sectie van de 33ste Batterij stelling ten noordoosten van heuvel 89, de SCHOOLBERG. Zij opent het vuur op de abdij van VLIERBEEK – KESSEL. Beide secties worden door de vijandelijke infanterie en artillerie onder vuur genomen: er zijn twee gekwetsten… De drie batterijen van de Groep II/2A zullen ’s avonds op hun stellingen bivakkeren.

11 september 1914     

Om 00u45 ontvangen de verschillende Divisies het bevel de bereikte posities te handhaven en te versterken, zonder daarom enige gelegenheid te verwaarlozen om offensieve acties te ondernemen. De 2LD zal AARSCHOT en BETEKOM houden.

LtGen DOSSIN zou zijn 2LD dolgraag laten deelnemen aan de acties, maar zij is er moeilijk toe in staat. De Divisie heeft de dag voordien zware verliezen geleden. De 7de GemBde, dank zij haar successen van 10 september 1914, bevindt zich in een eenzame spits en kan zonder gevaar van afgesneden te worden het gevecht niet hervatten. Deze Brigade zal dan ook, in de eerste uren van 11 september 1914 worden teruggeroepen en om 09u00 AARSCHOT bereiken. Comd 2LD heeft een gesprek met Z.M. de KONING en de 2LD krijgt toelating stellingen te betrekken in de richting van WEZEMAAL.

Om 10u50 komt in BETEKOM een order van het GHK binnen:

“ Het leger moet de vijandelijke stellingen krachtig aanvallen. 2LD zal oprukken ten zuidwesten van WEZEMAAL en de linkerflank van de aanval beschermen.

De 5de GemBde krijgt de noordelijke sector toegewezen; de 6de GemBde de zuidelijke sector. De 7de GemBde zal, na haar terugtocht, in reserve blijven te GELRODE, samen met de Groep II/2A. De Artilleriegroepen A/5 en A/6 zullen afwachtingsstellingen bezetten op de MIDDELBERG.

De dag van 11 september 1914 zal evenwel voorbijgaan zonder grote schermutselingen. Ons leger heeft immers bereikt wat het wenste: de spoorlijn TIENEN – LEUVEN, de voornaamste aanvoerlijn van de Duitsters, is vernield en het XVde RAK, oorspronkelijk bestemd voor het leger van VON BULOW aan de Marne, heeft rechtsomkeer gemaakt.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 5de GemBde ( A/5)

De divisieorders voorzien het bezetten van een lijn ter hoogte van kilometerpaal 10 van de rijksweg van AARSCHOT naar LEUVEN en wel zo dat men zich ter plaatse kan ingraven of tot het offensief overgaan.

Om 06u00 bevindt de Brigade zich in een verzamelzone, van waaruit zij om 08u00 vertrekt, richting WEZEMAAL. Voor de artillerie worden stellingen verkend op de noordelijke flank van de WIJNGAARDBERG en later ook op het einde van de insnijding, ter hoogte van kilometerpaal 10. De waarnemers, opgesteld in de molen van WEZEMAAL, melden het geluid van een hevig gevecht in het zuiden. De Groep A/5 wordt evenwel niet ingezet en bivakkeert ter plaatse.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 6de GEMBDE (A/6)

De artilleriegroep A/6 krijgt het bevel op te rukken in de richting van WEZEMAAL, langs de weg van AARSCHOT naar LEUVEN. Comd 23ste Batterij stuurt de sectiecommandant van het derde stuk naar PUTKAPEL om er de achtergelaten achtertrein te gaan ophalen. Maar dit blijkt onmogelijk geworden: de vijand is reeds vooruitgeschoven tot WEZEMAAL. Maj LEFEVRE en de drie batterijcommandanten verkennen in de namiddag een stelling op de WIJNGAARDBERG. Maar enkel de 24ste Batterij neemt er omstreeks 17u30 effectief stelling, naast de 30ste Batterij van I/2A. de rest van de Groep brengt de nacht door in een bivak nabij de verkende stelling.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 7de GemBde (A/7)

De 7de GemBde krijgt om 04.00u het bevel haar stellingen in LINDEN en KESSEL op te geven en terug te trekken op AARSCHOT.
Op het ogenblik dat de batterijen van A/7 zich klaar maken om vanaf de hoogten rond LINDEN het vuur te openen op vijandelijke concentraties, komt ook voor hen het bevel tot de terugtocht. Tegen de middag is de Groep terug in AARSCHOT. Bij valavond wordt zij naar GELRODE gestuurd, waar zij, samen met 27Li, bivakkeert ten zuiden van het dorp.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP I/2A

Ook deze Groep begeeft zich op 11 september 1914 in de vroege ochtend terug naar voor, richting WEZEMAAL. Gedurende het grootste deel van de dag, houdt zij halt op de rijksweg van AARSCHOT naar LEUVEN. Tijdens deze periode wordt een poging ondernomen om de munitiewagens, die men op 10 september 1914 heeft moeten achterlaten, terug te gaan halen.

Cdt VAN BEVER maakt over dit voorval volgend rapport:

“ Comd 2LD heeft welwillend de Rijkswachters van de 6de GemBde ( Gd/6) en twee compagnies infanterie ter beschikking gesteld. Via WEZEMAAL ben ik met dit detachement naar PUTKAPEL getrokken.
Ter hoogte van kilometerpaal 7 van de weg naar LEUVEN hebben mijn verkenners vuurschoten gehoord van een vijandelijke voorpost. Ik heb de rijkswachters doen afstijgen om dit punt, gelegen in de eerste huizen van het gehucht DRIELINDEN, te onderzoeken. Na een vuurgevecht van vijftien minuten heeft de vijand zich teruggetrokken naar PUTKAPEL en konden wij de spoorweg oversteken.
Op het ogenblik dat ik voorstelde met de aanwezige infanterie de vijand uit PUTKAPEL te verdrijven, daagde een Duitse onderhandelaar op. Deze man, Dr BERGHAUSEN, kwam een halfuur wapenstilstand vragen om met mij te praten.
Daar ik ter hoogte van de stelling was, die de 28ste Batterij de dag voordien had verlaten, stemde ik toe. De beide officieren, die bij mij waren, OLt FANNING en OLt COLSON, heb ik opdracht gegeven onmiddellijk naar de stelling te gaan en alle stukken en munitiewagens, die er nog zouden zijn, op te pikken.
Ondertussen heb ik Dr BERGHAUSEN, die vergezeld was van een op 10 september gevangen genomen dokter van 26Li, in een schuur geleid en de deur gesloten. Deze officier van gezondheid heeft mij voorgesteldeen lijst met de gesneuvelde  en gevangengenomen Duitsers mee te delen. Hij vroeg mij ook of wij wilden overgaan tot het uitwisselen van gekwetste gevangenen.
Ik heb Dr BERGHAUSEN onder de hoede van de rijkswachtofficier gelaten en ben naar de stelling gegaan. Daar stelde ik vast dat nog slechts twee munitiewagens moesten opgepikt worden. Toen deze “caissons” en de begeleidende compagnies infanterie terug over de spoorweg waren, heb ik Dr BERGHAUSEN vrijgelaten.
Ik heb een achtergelaten automobiel met defecte motor naar kilometerpaal 10 laten brengen.”

LtKol LEROY, Comd a.i. van het Regiment, voegt hier het volgende advies bij:

“ Ik meen dat Cdt VAN BEVER zich bijzonder goed van zijn opdracht heeft gekweten. Deze opdracht was gevaarlijk wegens de agglomeraties die moesten doortrokken worden.”

Om 16u40 komt het volgende bericht toe:

“ Van 2LD – Staf
   Aan Comd I/2A
Een ruiterijpatrouille heeft twee à drie vijandelijke stukken gemeld nabij het kasteel van HOLSBEEK, 800 meter ten noorden van LANGVELD.
 Wees waakzaam, repereer deze artillerie bij gelegenheid, maar vuur niet zonder bevel.
Deel dit bericht ook mee aan Comd A/6”

(get)
DOSSIN
GenMaj

Tengevolge van dit bericht nemen de 30ste Batterij en een sectie van de 29ste Batterij stelling op de WIJNGAARDBERG. Daar bevindt zich ook reeds de 24ste Batterij van A/6.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP II/2A

Deze Groep is op 10 september 1914 toegevoegd aan de 7de GemBde. Met deze Brigade is zij mee opgerukt en heeft de nodige vuursteun verleend bij de verovering van KESSEL en LINDEN. Die avond, om 20u00, heeft de Groepscommandant het bevel gekregen om de nodige voorzieningen te treffen om zijn drie batterijen in stelling te brengen op de SCHOOLBERG, met een waakrichting naar KESSEL-LO. Dit maneuver moet uitgevoerd zijn op 11 september 1914 bij dageraad.

Die 11 september 1914 om 05u00 krijgt de Groep evenwel het bevel terug te trekken naar AARSCHOT en stelling te nemen op de DOORENBERG om aldus de terugtocht van de 7de GemBde te dekken. Deze terugtocht wordt evenwel niet verontrust en de stelling wordt dan ook niet ingenomen.

Om 12u15 wordt het offensief tegen LEUVEN hervat door de 5de en 6de GemBde. Overeenkomstig de ontvangen orders gaat de Groep in reserve te GELRODE, waar om 15u30 een stelling nabij het gehucht BIEST wordt verkend. De Groep bivakkeert in GELRODE.

12 september 1914    

Op 12 september 1914 staat het voor ons GHK vast dat de vijand inderhaast belangrijke troepenonderdelen heeft teruggeroepen uit FRANKRIJK om een tegenaanval tegen het Belgisch Leger op te zetten. Het komt er nu op aan deze troepen zolang te binden tot de Duitse nederlaag op de MARNE vaststaat. De operaties moeten dus ten allen prijzen worden voortgezet.
De eenheden van de 2LD krijgen deze keer de opdracht WIJGMAAL te heroveren. Maar de Duitse 6de RID is in ijlmars teruggekeerd naar het strijdtoneel. Zij wordt daarenboven versterkt door het XVde RAK en zij beschikt over zware artillerie.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 5de GemBde ( A/5)
Het gevecht bij MOLEN

Om 01u45 krijgt Comd A/5 het bevel stelling te nemen ten noorden van de weg van ROTSELAAR – dorp naar het station. Als doelen krijgt hij het dorp WIJGMAAL en fabrieken van REMY aangeduid. Hij moet vuurklaar zijn om 06u30.
Bij deze orders is een naschrift gevoegd:

“ De Belgische artillerie heeft gisteren aan de vijand ernstige verliezen toegebracht; vooral op de plaatsen OVER-DE-VAART en TILDONK, waar de vijand is teruggeworpen op de zuidelijke oever van het kanaal.”

Vanaf 06u45 is I/5Li de DIJLE overgestoken en in gevecht gewikkeld met de vijand, terwijl het de tussenkomst van de artillerie afwacht. Deze opent echter pas het vuur om 07u40! ( volgens Comd A/5 zelfs pas om 08u30 – NVDR). Ondanks versterkingen door bataljons van 5Li en van 25Li moet het terrein worden prijsgegeven, vooral onder druk van de vijandelijke artillerie, die een verpletterende overmacht heeft.

Om 08u45 krijgt Comd 5de GemBde de opdracht om de 6de LD, die zwaar wordt aangevallen, te steunen in de richting van WAALSTRAAT. Comd A/5 zal deze actie steunen en per echelon stelling nemen ten oosten van MOLEN. Daar komt evenwel niets van terecht, want het bevel wordt om 09u30 herroepen. Van dat ogenblik af volgen de gebeurtenissen zich snel op:

10u00:
De bruggen waarover onze infanterie terugtrekt worden door de vijandelijke artillerie zwaar bestookt; de verliezen zijn groot… De eenheden van de 6de LD zijn in volle terugtocht en sleuren de troepen van de 5de GemBde mee.

10u30:
De terugtocht is algemeen!

11u10:
Comd 5de GemBde doet de verdedigingsstelling ten noordoosten van WEZEMAAL bezetten.

11u20:

“ Aan Comd A/5.
Terugtrekken per echelon. Twee van uw batterijen zullen de stellingen op de WIJNGAARDBERG opnieuw innemen; de derde zal stelling nemen bij VAAKEN om de uitgangen van ROTSELAAR te bestoken.”

11u45:

“ Aan Comd A/5.
   Uw twee batterijen gaan onder bevel van de 6deGemBde.”

12u40:

“ Van Gd/5.
Het bos van EECKT, waar de vijand gemeld is, wordt door uw artillerie bestookt.”

13u05:

“ Aan Comd 19/A/5.
Trek terug op BAAL, via de brug van BETEKOM. Ik stuur u Gd/5 in steun”

14u10:

“ Aan Comd A/5.
De Brigade trekt terug. Volg met uw beide batterijen de beweging van de 6de GemBde!”

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 6de GemBde (A/6)
Het gevecht bij WEZEMAAL – PUTKAPEL

Volgens de ontvangen orders trekt de 6de GemBde op deze 12 september 1914 vanaf 06u30 op langs WEZEMAAL. Zij is versterkt door I/2A. Haar hoofdmacht is samengesteld als volgt:
II/6Li – I/2A – III/6Li – A/6 – I/26Li – II/26Li.
Het derde bataljon van 26Li blijft bij de brug van BETEKOM om deze te bewaken.

De voorhoede geraakt tot aan de eerste huizen van PUTKAPEL, maar wordt daar op een hevig geweervuur onthaald. Haar commandant vraagt de steun van een artilleriebatterij. De 27ste Batterij van A/6 wordt voor deze opdracht aangeduid. Twee stukken nemen de huizen van PUTKAPEL en de weg naar LEUVEN onder vuur. Na een aanvankelijk succes, ontstaat er plotseling paniek onder onze infanteristen. De linkervleugel plooit zich terug, weldra de hele aanvalslijn op zijn terugtocht meesleurend. De twee stukken van de 27ste Batterij worden op de weg achtergelaten…

Het ontplooien van het hele regiment 6Li kan de toestand niet doen keren. De beschieting is hevig en de Duitse artillerie bestookt zonder ophouden het hele gebied tussen het station van ROTSELAAR en KWADEN HOEK. Ook de bataljons I en II/26Li, die nog in reserve waren, worden op hun beurt in de strijd geworpen. Twee batterijen van I/2A nemen stelling: de 30ste Batterij op 800 meter ten westen van WEZEMAAL; één sectie van de 29ste Batterij op 600 meter ten zuiden van dit dorp, achter de LOSTINGBEEK. De 28ste Batterij, die in het gevecht van 10 september 1914 drie van zijn stukken heeft verloren, kan niet tussenkomen.

De opmars naar de vijand wordt hernomen. Twee batterijen van A/6 nemen op hun beurt stelling: de 23ste Batterij ten zuiden van de weg van WEZEMAAL naar LEUVEN; de 24ste Batterij vlakbij het kasteel van O.L.VROUW – PERK.
Deze batterijen worden hevig onder vuur genomen. De commandant van de 23ste Batterij, Cdt Gustave DUNGELHOEFF, wordt door meerdere schrapnels in de borst getroffen en gedood. Cdt DUNGELHOEFF is daarmee de eerste officier van de Artillerie 2LD, die sneuvelt op het veld van eer. ( De artilleriekazerne in LIER, waar 2A vanaf 1927 gekazerneerd wordt, zal naar hem genoemd worden – NVDR).
Een batterij van I/2A komt nog naast de 23ste Batterij stelling nemen, maar de opmars van de infanterie wordt opnieuw gestuit.

Tussen 09u00 en 10u00 zijn alle eenheden van 6LI, hals over kop, op de vlucht. De eenheden van 26Li worden in deze beweging meegesleurd. Onze infanterie kan gestopt worden, gedeeltelijk in bestaande loopgraven ten zuiden van de weg van WEZEMAAAL naar LEUVEN; gedeeltelijk aan de stopplaats van WEZEMAAL en de rest tenslotte op de tegenhelling van de WIJNGAARDBERG.

1/2A en A/6 nemen stelling op de kam van deze berg. Ook twee batterijen van A/5 ( zie hiervoor – NVDR) komen in versterking en nemen stelling ten noorden van de rijksweg van AARSCHOT naar LEUVEN. Omdat er gevaar dreigt omsingeld te worden, wordt vanaf 16u00 de terugtocht hernomen in de richting van BETEKOM. Om 18u00 komt het bevel om naar KONINGSHOOIKT te gaan via BEGIJNENDIJK.

Cdt Dungelhoeff

DUNGELHOEFF Gustave Dominique

Kapitein-Commandant van de Artillerie

Stamnummer: 11652

Geboren in BRUSSEL op 9 oktober 1867 als zoon van een tot Belg genaturaliseerde vader uit het hertogdom LIMBURG. Hij was gehuwd.

Hij begon zijn militaire carrière aan de KMS in BRUSSEL op 16 november 1886 en werd als onderluitenant-leerling aangeduid voor de Artillerie bij KB van 1 december 1889.
Hij werd aangeduid voor het 7de Artillerieregiment op 24 mei 1892 en afgedeeld bij de Ruiterijschool als leerling op 25 september 1896.
Hij werd tot 1Lt benoemd bij KB van 25 september 1896.
Aangeduid voor het 1ste Artillerieregiment op 1 oktober 1901.
Aangeduid voor de Artillerie van de versterkte plaats ANTWERPEN (PFA) op 26 maart 1907.
Aangeduid voor het 4de Artillerieregiment op 1 oktober 1910.
Aangeduid voor de Artillerie van de 6de Gemengde Brigade van de 2de Legerdivisie op 23 december 1913.
Als commandant van de 23ste Batterij gesneuveld op het veld van eer bij de gevechten te WEZEMAAL op 12 september 1914. Hij werd gedood door meerdere schrapnels in zijn borst.

ERETEKENS

Ridder in de Leopoldsorde                     KB van 24 november 1910
Militair Kruis van 2de Klas                     KB van 18 januari 1912
Officier in de Leopoldsorde                   KB van 15 februari 1915
Oorlogskruis                                          KB van 15 september 1916

“ Als held gevallen op 12 september 1914 te WEZEMAAL voor de verdediging van het Vaderland en de eer van het Belgisch Volk.
Uit dankbaarheid vanwege het erkentelijk Vaderland, vereerd met het Oorlogskruis.”
                                                                       KB van 15 september 1916

De artilleriekazerne in LIER, gebouwd in 1888 langs de VAARTLAAN ( thans Baron Opsomerlaan) werd naar hem genoemd en draagt de naam “ KWARTIER DUNGELHOEFF”.
De stad LIER heeft bij de overname van de verlaten kazerne deze naam bewaard en spreekt van de “ SITE DUNGELHOEFF” om er haar politiediensten en administratie te centraliseren.
Een poging om het “ KWARTIER HELCHTEREN” deze naam te geven werd door de Diensten van het Protocol afgewezen.

 

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEP 7de GemBde ( A/7)
Het gevecht bij HOLSBEEK

Terwijl de gevechten bij MOLEN en WEZEMAAL zich afspelen, is de 7de GemBde in gevecht gewikkeld met vijandelijke troepen die HOLSBEEK en de bossen ten zuiden van dit dorp bezetten. Twee bataljons van 27Li vallen HOLSBEEK aan; 7Li neemt de CHARTREUZENBERG voor zijn rekening.

De Artilleriegroep A/7 is opgesteld te VLASSELAAR en beschiet het dorp HOLSBEEK als voornaamste doel. II/2A staat opgesteld op de heuvel 57 – MOLENBERG, ten zuidwesten van KORTRIJK-DUTSEL en heeft als doelen het dorp HOLSBEEK, de molen en de vallei ten zuidwesten van het dorp.

Om 09u55 valt de infanterie aan: 27Li op HOLSBEEK en de bossen ten zuiden van het dorp; 7LI dringt het CHARTREUZENBOS binnen. Het krijgt opdracht de HONCKELBERG te veroveren om aldus II/2A de mogelijkheid te geven in actie te komen tegen WIJGMAAL. Deze groep staat immers nog steeds op een stelling nabij KORTRIJK-DUTSEL en haar vuren reiken niet ver genoeg. Comd A/7 krijgt de opdracht een stelling te verkennen nabij het “ Oosthof”, twee kilometer ten oosten van HOLSBEEK.

Kort na 13u00 bereikt de 2deLD het bericht dat de 6de LD, die zich op haar linkerflank bevindt, zich terugtrekt op WERCHTER en zich opstelt achter de rivier de LAAK. De 5de GemBde volgt gedeeltelijk deze beweging. Als dan ook nog sterke vijandelijke formaties worden gemeld, die oprukken vanuit LEUVEN in de richting AARSCHOT, acht de divisiecommandant het gevaar te groot. Hij besluit de volledige 2deLD terug te trekken ten noorden van de DEMER.

OPERATIES VAN DE ARTILLERIEGROEPEN VAN 2A

De groepen en batterijen van 2A zijn ingezet geweest als vuurversterking voor de artilleriegroepen van de GemBde. Hun operaties zijn daaronder vermeld.

De terugtocht

De infanterie van de 5de GemBde trekt zich terug naar BAAL; de 6de GemBde gaat, samen met de artilleriegroepen, naar BETEKOM. De 7de GemBde moet zich al vechtend terugtrekken op AARSCHOT en de aftocht van de 6de GemBde dekken.
Om 14u45 stuurt Comd 2LD volgend telegram naar het GHK:

“ 5de GemBde (-) te BAAL; 6de GemBde te BETEKOM; 7de GemBde trekt terug op AARSCHOT. Manschappen zwaar op de proef gesteld, vooral de artillerie….”

Om 20u40 antwoordt het GHK:

“ Uw bericht ontvangen. Heb artillerie doen stoppen in KONINGSHOOIKT. U kunt HEIST-OP-DEN-BERG bezetten met de Demerbruggen in AARSCHOT en BETEKOM.”

(get.)
WIELEMANS
LtGen

De 7de GemBde zal, samen met II/2A, in AARSCHOT blijven. De rest van de Divisie trekt naar HEIST-OP-DEN-BERG, LIER (A/6 en I/2A) en RANST ( A/5)

13 september 1914.

Na een onderhoud met ZM de KONING, beveelt GenMaj DOSSIN aan de eenheden van zijn 2de LD om 08u00 het volgende:

  “ 7de GemBde zal AARSCHOT blijven bezetten;
     6de GemBde bezet RAMSEL (1 Regt) en HOUTVENNE (1 Regt en A/6)
5de GemBde zal als reserve op de weg van LIER naar AARSCHOT staan, kop van de colonne ter hoogte van het kruispunt naar BEGIJNENDIJK.”

Onze troepen zijn uitgeput; de rapporten die binnenlopen bewijzen het:
Een vertwijfelde majoor KESTENS meldt:

“ Aan Comd 5de GemBde.
Ben te RANST met 20ste en 21ste Batterij. Vraag orders. Een rustdag is noodzakelijk!”

 De Artilleriegroep van de 6de GemBde is er nog erger aan toe.

Maj LEFEVRE laat weten:

“ Na de verliezen van gisteren en het verschieten van onze munitie, heeft A/6 getracht zich te reorganiseren in BETEKOM. Zij werd er vervoegd door I/2A. We hebben gepoogd twee batterijen te maken van elk vier stukken met wat er nog rest aan manschappen, paarden en materieel van de drie batterijen……
Personeel en paarden, reeds fel uitgeput, hebben onder bar slechte weersomstandigheden, van 21u00 tot 01u00 gewacht op orders langs de weg naar KONINGSHOOIKT.
De Groep heeft zich tussen 03u00 en 04u00 geïnstalleerd in LIER. Ik meld U de verre staat van vermoeidheid van personeel en paarden. Ik schat dat er minstens 48 uren nodig zijn om A/6 terug op peil te brengen.”

Om 12u30 komt dan het bevel van de Opperbevelhebber van het Leger om terug te trekken binnen de relatieve veiligheid van de vesting ANTWERPEN. 2de LD zal de sector bezetten tussen het fort van LIER en dat van BROECHEM, met een vooruitgeschoven brigade tussen BERLAAR en BEVEL.
In de nacht van 13 op 14 september 1914 zal de artillerie van de 2de LD zich herorganiseren en overnachten te:

            A/5 in RANST;
            A/6 in BEVEL;
            A/7 in LIER;
            I/2A in BERLAAR;
            II/2A in WOMMELGEM.

VERLIEZEN TIJDENS DE GEVECHTEN
Van 9 tot 12 september 1914
           A/5 : nihil

           A/6 : Gedood:     Cdt DUNGELHOEFF

Gekwetst: Olt LEMAITRE -troep 27

  A/7 : nihil
  2A :  Gedood: troep: 2
 Gekwetst:  troep: 16
2de Uitval uit Antwerpen